نادره ایام حکیم عمر خیام - ویکی‌نبشته

به یادبود بنای آرامگاه خیّام   سلسله‌ی انتشارات انجمن آثار ملّی
۴۷

نادرهٔ ایّام

 

حکیم عُمر خیّام

 

و رُباعیّات او

 

بقلم کیانی

 

تهران ۱۳۴۲

 

چاپ بهمن

فهرست مطالب

  1. دیباچه۱–۴
  2. خیام در آثار خویش۵–۱۷
  3. تخلص خیام در دوازده رباعی– کنیه و نام خیام و اسم پدرش در مقدمهٔ رساله‌ای در علم کلیات۵
  4. رساله جبر و مقابله و نام نسب بودن کلمهٔ الخیام – رساله کون و تکلیف و استاد خیام بودن شیخ‌الرئیس۶
  5. سایر اساتید خیام۷
  6. نامه نسوی بخیام با اشعاری و آنچه از آن استنباط میشود۸
  7. ترجمه فارسی خیام از خطبه عربی شیخ‌الرئیس و آنچه از آن استفاده میشود۱۰
  8. شکایت خیام از روزگار در مقدمه رساله جبر و مقابله۱۳
  9. قسمتی از رساله وجود راجع باعتقاد خیام بمبدأ مدبر و مدیری۱۴
  10. فصل آخر رساله‌ای در علم کلیات۱۵
  11. نظر دکتر فریدریخ رزن در تعیین عقاید خیام۱۶
  12. اعتقاد خیام بمسلک لاادریه۱۷
  13. خیام و مأخذهای فارسی۱۸–۵۵
  14. نامه سنائی بخیام۱۸
  15. حکایتهای ۷ و ۸ و ۹ از چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی۲۲
  16. شعری از خاقانی – نظر نجم‌الدین دایه در مرصادالعبا۲۷
  17. حکایت درس خواندن غزالی از خیام در مقالات شمس۲۹
  18. حکایت پیمان بستن خیام و حسن‌صباح و نظام‌الملک در جامع التواریخ۳۰
  19. ذکر خیام در تاریخ گزیده – در فردوس التواریخ۳۱
  20. مجموعه طربخانه یاراحمد رشیدی تبریزی۳۳
  21. حکایت پیمان در روضة‌الصفا۴۱
  22. خیام در ترجمه مجالس‌النفایس۴۳
  23. در تاریخ کبیر جعفری – در تاریخ الفی –۴۴
  24. در تذکره آتشکده۴۶
  25. در مجمع‌الفصحا و ریاض‌العارفین۴۷
  26. بیانات میرزای قزوینی در حاشیه چهار مقاله راجع بخیام و خدشه‌ای که در صحت حکایت پیمان شده و رد خدشه مذکور و دلایل آن و تاریخ ولادت و وفات خیام و مستندات آن۵۱–۵۵
  27. خیام و مأخذهای عربی۵۶–۸۶
  28. گفتار زمخشری در کتاب الزاجر۵۶
  29. گفتار خازنی در کتاب میزان‌الحکمه۵۹
  30. گفتار بیهقی در تتمهٔ صوان‌الحکمه۶۰
  31. گفتار عمادکاتب در خریدة‌القصر۷۱
  32. گفتار شهرزوری در نزهة‌الأرواح۷۲
  33. گفتار ابن اثیر در کامل‌التواریخ۷۵
  34. گفتار القفطی در تاریخ الحکما۷۶
  35. گفتار زکریا قزوینی در آثار البلاد۷۸
  36. گفتار قطب‌الدین در التحفة‌الشامیه۷۹
  37. گفتار ابن خلدون در العبر۸۰
  38. گفتار حاجی خلیفه در کشف‌الظنون۸۱
  39. ترجمه ودیع‌البستانی‌الصغیر۸۲
  40. ترجمه محمد‌السباعی۸۳
  • مندرجات قسم دوم المنجد۸۴
  • خیام در زبان ترکی۸۶–۹۷
  • شعری از نفعی – ترجمه معلم فیضی۸۶
  • دو گفتار شمس‌الدین سامی بیک در قاموس الأعلام۸۸
  • ترجمه دکتر عبداله جودت بیک۹۰
  • ترجمه مشترک حسین دانش و رضا فیلسوف۹۲
  • ترجمه آقای کل پینارلی۹۶
  • آرا و عقاید برخی از دانشمندان مغرب‌زمین درباره خیام۹۸–۱۱۰
  • گفتار بارتلمی دربلو – هامرپور گستال – ارنست رنان۹۸
  • گفتار فرنان هانری۹۹
  • گفتار باربیه دومینار۱۰۰
  • گفتار تئوفیل گوتیه – دکتر ارتر کریستنسن – پرفسر جاکسن۱۰۱
  • گفتار پرفسر ادوارد برون – فیتزجرالد۱۰۲
  • گفتار شارل گرللو۱۰۴
  • گفتار یکی از ناقدان فرانسوی – میرزای قزوینی و کلدآنه۱۰۶
  • ترجمه‌های رباعیات خیام۱۱۱–۱۳۳
  • گفتاری از میرزای قزوینی۱۱۱
  • ترجمه پورگستال – روکرت – فن سیلر – فن‌شاخ‌بدنستد – دکتر فریدریخ رزن۱۱۲
  • ترجمه سیر گر آوزلی – گارسن دوتاسی – مسیو نیکلا – مسیو کلدآنه۱۱۳
  • ترجمه فرنان هانری – شارل گرللو – وینفیلد – دکتر ایتالوپیزی – مستر ژهن‌پاین – استاد ارتر آربری۱۱۴
  • ترجمه پیر پاسکال۱۱۵
  • ترجمه سازمان خاورشناسی فرهنگستان علوم شوروی۱۱۶
  • ترجمه فیتزجرالد و نظریاتی که درباره آن اظهار شده۱۱۶
  • معترضه در بیان دشواری فهم شعر و صعوبت بیشتر ترجمه و نقل آن از زبانی بزبان دیگر۱۲۶–۱۳۳
  • شهرت خیام و علل آن۱۳۴–۱۴۸
  • گفتار منظوم آلفرد تنسین – گفتار تماس باله‌ئی آلدریج۱۳۵
  • گفتار انرابل ژن هه‌ئی۱۳۶
  • قسمتی از بیانات میرزای قزوینی در حاشیه چهارمقاله۱۳۷
  • کلوب عمر خیام در آمریکا – تکه‌ای از کتاب شعرای ایران۱۳۸
  • انواع ترجمه‌های رباعیات خیام – نامه پرفسر زوسهایم به دکتر عبدالله جودت – مقاله احمد جودت بیک در روزنامه اقبال منطبعه اسلامبول – روایت دکتر عبداله جودت از رضا فیلسوف۱۳۹
  • مکتب خیام در امریکا – بیانات پرفسر هابنز نظر پرفسر برون۱۴۰
  • نظر استاد آربری – نظر نتان‌ها سکل دل و همفکران او۱۴۱
  • نظر رضا فیلسوف۱۴۴
  • علل دیگر شهرت خیام۱۴۶
  • قطعه‌ای از مرحوف افسر – تأثیر سبک خیام در شهرت او۱۴۷
  • خیام و شراب۱۴۹–۱۵۷
  • نظر دارمستتر – لاپن فلپس – فرنان هانری۱۴۹
  • نظر کسانی که خیام را عارفی صوفی مشرب پنداشته‌اند – باده معنوی و مستی روحانی –۱۵۰
  • سه بیت از حکیم نظامی – بیانات مرحوف فروغی – استمساک بعضی از پیروان هوا و هوس و متشاعران برباعیات خیام۱۵۱
  • اتحاد مخالفان معاند و دوستان نادان و ظواهر پارهٔ از رباعیات خیام در متهم ساختن او بمیخوارگی و لاابالیگری – اشتباه مردم عوام در تصورات و تصویرهای بیجا و نامناسبی از او۱۵۲
  • سخن راندن از شراب و رباب و می و معشوق در زبان شعر – تذکره میخانه فخرالزمان – انواع نشبیب۱۵۳
  • تکه‌ای از گلستان سعدی – سبب اصلی مبالغه خیام در توصیف شراب و دستورهای جدی وی در استعمال آن۱۵۴
  • عدم ملازمه رزمسازی و بزمسازی بارزم آوری و بزم آرائی – سوگندی عظیم از حکیم نظامی – عدم توافق رندی لاابالیگری باحوال و آثار خیام۱۵۵
  • خیام و شعر۱۵۸–۱۶۸
  • مقام و مربتهٔ شعر و شاعری در نزد خواص و عوام – تنزل بعضی از شعرا تا پایه چاپلوسی و درویزه‌گری – انزجار و شکایت برخی از سرآمدان سخن از این وضع۱۵۸
  • ابیاتی از انوری – بیتی از ظهیر فاریابی – بیتی هم از اثیرالدین اومانی۱۵۹
  • اجتناب بعضی از دانشمندان درجهٔ اول ایران که خیام نیز از جمله آنانست از انتساب بشعر و شاعری و متفنن بودن او در این فن۱۶۰
  • تعریف رباعی و مسائل دیگر مربوط با آن۱۶۱
  • مسائلی از فلسفه که رباعیات خیام با آنها تماس و ارتباطی دارد۱۶۳
  • توصیهٔ پیشوایان فن شعر باحتراز از دخالت در حکمت و فلسفه و دخالت خیام و موفقیت او – خواص ممتازهٔ سبک شعر و شیوهٔ بیان خیام۱۶۴
  • مراتب سه‌گانهٔ اسلوب که عبارتست از ساده و متوسط و عالی – اشتباه بعضی در اینکه سادگی اسلوب بعضی از رباعیات را دلیل نبودن آنها از خیام تصور کرده‌اند۱۶۶
  • اشتباه برخی دیگر که مرتبهٔ خیام را از جهة احتراز از طنطه و طمطراق در الفاظ و اغلاق و اغراق در معانی تا درجه دوم و سوم گویندگان پایین آورده‌اند – سادگی اسلوب در اثار سهل ممتنع – تنزیل بعضی از تذکره نویسان رتبهٔ خیام را از جهة قلت اشعار او – نشمردن برخی دیگر او را در ردیف شعرا۱۶۷
  • لزوم رعایت شرایط در مقایسهٔ خیام با دیگران۱۶۸
  • خیام و تصوف۱۶۹–۱۷۶
  • علیت عشق در تکوین از نظر نئوفلاطونیزم و تصوف و ارتباط این دو با هم – وجود قدرت ازلی پیش از آفرینش و در عالم عما۱۶۹
  • رباعی در این معنی – اتحاد کمال مطلق با جمال مطلق و ملازمه جمال با خودنمائی – بیتی از جامی – معاشقه قدرت ازلی با خویشتن در عالم کمون – باز بیتی از جامی – تقابل عدم و الملکه و ظهور همه موجودات از آن – بیتی از فیضی دکنی – بیتی از شیخ شبستری – مرایای تعین۱۷۱
  • قسمتی از منظومهٔ مرکزالأدوار مولانا فیضی – رهنمای حق و حقیقت بودن عشق؛ یعنی اشراق۱۷۲
  • بیتی از مولوی – وصول عارف بمرتبه فنا فی الله بوسیله عشق – یک رباعی از شیخ ابوسعید در این معنی – منبع فیض و الهام بودن این فلسفه برای شعرای عارف مسلک و پیدا نشدن اثری از آن در سخن خیام۱۷۳
  • تکلف بعضی از صوفیه برای تاویل و تطبیق پاره از سخنان خیام با مسلک خود – موضوع آن دائم در تصوف و انطباق ظاهری آن با فلسفه انقلاب حادثات عالم و امکان سبب شدن آن باشتباه اشخاص دور از مطلب۱۷۴
  • اصابت نظر امام غزالی و نجم‌الدین دایه و القفطی در صوفی نبودن خیام۱۷۵
  • گفتار خود خیام در فصل آخر رساله‌ای در علم کلیات۱۷۶
  • خیام و تناسخ۱۷۸–۱۸۳
  • تعریف تناسخ – اعتقاد زمره‌ای از متصوفان به دور ارواح – تصویر آنان ارباب اخلاق ذمیمه را باشکال بهایم۱۷۸
  • انقسام اشخاص مطلع از مراتب مذکور بدو قسمت – دسته‌ای که پاره‌ای از رباعیات منتسب بخیام را دلیل تناسخی و صوفی بودن او دانسته‌اند – گروهی که اصلاً آن رباعیات را از خیام ندانسته‌اند۱۷۹
  • اشتباه هر دو گروه و دلائل آن – تفسیر صحیح برخی از رباعیات۱۸۰–۱۸۳
  • خیام و جبر۱۸۴–۱۹۳
  • انقسام جبر بدو نوع مذهبی و علمی و بیان مبادی و مبانی هریک از آنها۱۸۴
  • مذهبی بودن جبری که پاره‌ای از رباعیات بر مبنای آن ساخته شده۱۸۵
  • مضامین قسمتی از رباعیات مربوط بجبر بطور خلاصه۱۸۶
  • استبعاد اعتقاد خیام بجبر مذهبی از لحاظ مسلک فلسفی او و طریق تفسیر صحیح اینگونه رباعیها۱۸۷
  • احتمال اعتقاد خیام بجبر در دایره اراده بشر – دلائل عدم اعتقاد او بجبر مذهبی۱۸۸
  • کثرت مطالب مربوط بمذهب اختیار در رباعیات منسوب بخیام و بنای دستورالعملهای او بر روی این مذهب – نظر دکتر فردریخ رزن در این خصوص – تناقض این دو قسمت از رباعیات و راه رفع آن – رد مذهب جبر مطلق و دلائل آن۱۸۹
  • رد مذهب اختیار مطلق و دلائل آن – ترجیح قاعده (لا جبر و لا تفویض بل امر بینهما) و دلائل صحت این عقیده۱۹۱–۱۹۳
  • خیام و اسمعیلیان۱۹۴–۲۰۳
  • نظر مندرج در قسم دوم المنجد راجع به اسمعیلی بودن خیام و مبنای آن – اشتباه دکتر عبدالله جودت درباره نسخه‌ای از کتاب جهان گشای جوینی و نتیجه‌ای که از فصول آخر آن کتاب گرفته۱۹۴
  • دلائل اسمعیلی نبودن خیام۱۹۵
  • گفتار خود خیام در آخر رساله‌ای در علم کلیات – تقرب خیام به سلجوقیان و تعصب شدید آنان در مذهب تسنن۱۹۶
  • حکایتی از سیاستنامه۱۹۷
  • اشتباه احمد حامد صراف و مبنای آن۲۰۳
  • نسبتهای دیگری که بخیام داده شده است۲۰۴–۲۱۰
  • نسبت داده شدن علاقهٔ زردشتگری بخیام و دلائل عدم صحت آن۲۰۴
  • نسبت داده شدن پاگانیزم باو و تعریف و عدم صحت آن – نظر استاد گل پینارلی راجع باینکه خیام پیرو طریقت صوفیه و ملامیه بوده۲۰۵
  • اشاره‌ای بدلائل صوفی نبودن خیام – وجود فرق بین صوفیه و ملامیه۲۰۶
  • گفتار عزالدین کاشانی در کتاب مصباح الهدایه راجع بتفاوت صوفیه با ملامیه۲۰۷
  • سایر ادلهٔ ملامی نبودن خیام – تعریف شطحیات و شطریات و طامات۲۰۸
  • نان خوردن بایزید بسطامی در روز رمضان و آبخوردن محیی‌الدین اعرابی در شیشه میکون و عدم توافق اوضاع و احوال خیام باینگونه رفتارها و گفتارها و تفسیر رباعی که مورد استناد استاد گل پینارلی واقع شده۲۰۹
  • گفتاری از رضا فیلسوف دربارهٔ خیام۲۱۰
  • افسانه‌های راجع بخیام۲۱۱–۲۱۹
  • تعریف افسانه و غایهٔ آن – افسانهٔ رسوا کردن خیام عالمی را که بامدادان و پنهانی نزد او درس میخوانده و در بیرون نام وی بزشتی میبرده۲۱۱
  • افسانهٔ رباعی خواندن خوایم بگوش درازگوش۲۱۲
  • افسانهٔ دیدن مادر خیام او را در خواب و رباعی گفتن او در عالم رؤیا – روایت یاراحمد رشیدی موضوع ملاقات نظامی عروضی سمرقندی را با خیام برخلاف آنچه خود نظامی حکایت کرده۲۱۳
  • کوشش استاد کل پینارلی به صحیحتر قلمدادن روایت رشیدی و شباهت آن بحکایتی از تلخک۲۱۴
  • افسانهٔ صیادی خیام و تصحیح رباعی که در این مورد نقل شده۲۱۶
  • افسانهٔ حیرت خیام پس از زیارت مزار صاحب جامع صحیح بخاری – افسانهٔ اجابت نفرین خیام و تصحیح و تفسیر رباعی مربوط بآن۲۱۷
  • افسانهٔ برخاستن باد و برگشتن ابریق و ریختن می و ناسزا گفتن خیام و استغفار او۲۱۸
  • افسانه رباعی ساختن خیام در حال نزع روان و تصحیح همان رباعی – مبادی و مبانی این افسانه‌ها و دلالت آنها بجلالت قدر و رفعت مقام خیام۲۱۹
  • خیام و فلسفه و تطور افکار او۲۲۰–۲۵۱
  • توقع بسیاری از دوستداران خیام راجع باینکه همه آرا و عقاید او بیک روال بوده باشد در صورتیکه تطور در افکار بشر امریست طبیعی – کتاب (رشد و تکامل فلسفی من) تألیف برتراند راسل فیلسوف معاصر انگلیسی۲۲۰
  • تلخیص آن کتاب در یک مقاله و ملخص قسمتی از آن مقاله۲۲۱
  • عدم تضاد (تطور افکار) با (اطراد آراء) و تعریف این غریزه۲۲۲
  • نامید شدن این قوه طبیعی با (آرشی تیک‌تونیک) از جانب کانت و ترجه آن با (معماری علوم) از طرف رضا فیلسوف – توصیه صنادید حکمت تحصیل ریاضیات را برای تقویت این استعداد فطری – گفتاری از مولانا جلال‌الدین دوانی در کتاب لوامع‌الاشراق۲۲۳
  • تفریق رباعیات خیام با عناوین مختلف از ناحیه برخی مترجمان غربی – تشبیه استاد کل پینارلی خیام را با دانشمند متلون المزاری بنام فربد قام و اشتباه استاد نامبرده در این تشبیه۲۲۴
  • تولد خیام در شهری متعصب – نشو و نمای او در خانواده متدین – تربیت یافتن وی در مکتب عالمی صاحب نفس و رباعیاتی متناسب با آن دوران۲۲۵
  • انطباق این رباعیها با مسلک فلسفی لاادریه و تعریف این مسلک و شرح و بسط آن۲۲۶
  • اضافی و انفسی بودن علم بشر و ملازمه آن با مسلک لاادریه و انقسام این مسلک به دو نوع مثبت و منفی و مطابقت مثبت آن با دین حنیف اسلام و تاییدش با آیات احادیث۲۲۷
  • ابیاتی از فردوسی طوسی – نظامی گنجوی – سنائی – مولوی – شیخ محمود شبستری – فیضی دکنی گفتاری از سعدی در دیباچه گلستان – اقتفای همه دانشمندان عالم اسلام بحضرت رسول اکرم صلی الله علیه و اله و سلم در این خصوص۲۲۸
  • وجود یک سلسله مسائلی که همواره افکار متفکران عالم را مشغول و مشوش داشته – مواجهه خیام با این مسائل پس از حضور بر سر دروس فلسفه – تولید این مسائل بحران شدید و مدیدی را در اعماق روح و روان او۲۲۹
  • موضوع علم ما بعدالطبیعه که حقیقت مطلق است – عجز این علم اعلی از شرح و بیان ماهیت موضوع خود۲۳۰
  • اعتراف مابعدالطبیعه بدین عجز خود – یاس حاصل از این عجز و اعتراف – ارتجاع ناشی از این یاس و ضرورت اشتغال با حوادث عالم۲۳۱
  • فلسفه انقلاب حادثات عالم که امروز موبیلیرم نامیده میشود – وسعت نظر خیام درین فلسفه و تعریف آن۲۳۲
  • هر اقلیت و نظریه او در این فلسفه – تشکیل این فلسفه مبنای قسمت عمده‌ای از رباعیات خیام را و مهارت او در هنر تبلیغ۲۳۴
  • تعریف اتوماتیزم و ارتباط آن با موبیلیزم – معمای مرک و مسائل بعدالموت۲۳۶
  • مجازات و مکافات وجدانی یا بهشت و جهنم انفسی – عقیده بخنر در مغرب و اصحاب تأویل در مشرق و دو رباعی از خیام در این موضوع – وجود یا فقدان علت غائی۲۳۷
  • بقاء روح و نومیدی حاصل از انکار آن – بدبینی یا پسیمیزم و تعریف آن و یک رباعی از خیام در این معنی۲۳۸
  • پسیمیزم و نهیلیزم و گفتاری از رضا فیلسوف در این بابا – ملازمهٔ تعمق در لاادریه مثبت با تأمل در شق منفی آن۲۳۹
  • پیمودن خیام تمام این مراحل را و رسیدن او بلب پرتگاه نیهیلیزم و تماشای وی از این حد فاصل ماورای آنرا و رجعت آنی و ناگهانی او و چسبیدن وی بفلسفهٔ اغتنام فرصت۲۴۱
  • تحقیقات علم‌الروح تحلیلی و تأثیرات انایت غیر مشعورها در شئون زندگانی حتی در عالم صنعت و هنر۲۴۲
  • تأثیر معکوس این غریزه اسرارآمیز و متزلزل ساختن آن مبنای عقل و منطق را – لزوم سازش با آن و یک رباعی از خیام در این معنی – لزوم تجدید نظری در همه مسائل گذشته – اهمیت حیات و بهای بی‌انتهای آن۲۴۳
  • انحصار حیات در یک دم – ضرورت شناختن قدر و قیمت آن یکدم و دستورهای خیام در این باب۲۴۴
  • تضاد برنامهٔ اخیر با مسائل پیشین و نبودن راه حلی جز حمل آن بموضوع تطور افکار – تأثیر عمر دراز خیام و حوادث روزگار در افکار وی – یک رباعی از خود او و گفتار ویلیهم جیمس در این معنی۲۴۵
  • اعتقاد دائمی خیام بیک قدرت ازلی – نیفتادن او بپرتگاه نیهیلیزم در هیچوقت و تفاوت افکار بسیار بلند و عالمانه او با عقاید عامه در عین حال۲۴۶
  • مخالفت چنین افکاری با تدین در نظر اهل تسنن – تعصب عصر او در این مذهب و مکتوم ماندن افکار و اشعار او در آن عصر از این لحاظ۲۴۷
  • نظر علمای امامیه در باره اصول و فروع دین فتوای نابغه رازی؛ محمدبن زکریا در این مسئله و افکار خود خیام درباره دین و ایمان۲۴۸
  • احتمال لازم دانستن خیام دین را برای جامعه و اوتیلی‌تاریست نامیده شدن فلاسفهٔ که بدین عقیده هستند در عصر ما۲۴۹
  • تفوق دستورهای دینی بر تعالیف فلسفی و نیروی بخشیدن آنها برای مقاومت در مبارزات حیاتی۲۵۰–۲۵۱
  • مقایسه خیام با اماثل و اقران۲۵۲–۲۹۱‍
  • مقایسه خیام با اپیکور – با لوگرچیوس و خلاصه‌ای از منظومه لوگرچیوس بنام طبیعت اشیاء۲۵۲
  • تشابه و تفاوت افکار خیام و لوگرچیوس۲۵۴
  • ایکور و آتاراکسی۲۵۵
  • فرق خیام با ایکور و لوگرچیوس۲۵۶
  • خیام و اسکلپیادسامسی – نظر رضا فیلسوف در شباهت این دو – گفتار برادران کروازه۲۵۷
  • ترجمه اپیگرامی از خود اسکلپیاد – خیام و شکسپیر۲۵۸
  • ترجمه مکالمهٔ هملت۲۵۹
  • نظر تئوفیل گوتیه و یک ناقد فرانسوی و شال کرللو درباره شباهت این مکالمه با افکار خیام در رباعیات او – مقایسهٔ ولتر و گوته و شوپنهاور و فرق آنان با خیام۲۶۲
  • قطعات شبیه بافکار خیام در آثار عده‌ای از شعرای فرانسه که نام برده شده‌اند – خیام و اناتل فرانس و شباهت بسیار نزدیکی در افکار این دو۲۶۳
  • ترجمه قطعه‌ای از کتاب باغچه اپیکور اثر اناتل فرانس و گفتاری از رضا فیلسوف۲۶۴
  • مقایسه خیام با ابوالعلاء معری و گفتاری از امین روحانی۲۶۵
  • ترجمه حال مختصری از معری و عدم احتیاج خیام باقتباس افکار ریبی خود از معری۲۶۶
  • گفتارهائی از قاضی ابویوسف قزوینی و خطیب تبریزی و صفدی و ناسرخسرو درباره معری۲۶۷
  • نظیره‌ای که معری برای قرآن ساخته – نابینا شدن اون در سن چهار و پنج سالگی و شروع یاس و بدبینی او از همان زمان – اشعاری از وی در این خصوص۲۶۸
  • اعتقاد او به اضافی و انفسی بودن علم بشر و بمذهب لاادریه ظاهراً و ابیاتی از وی در این معانی۲۶۹
  • ابیات دیگری از وی که پیروی او را از فرقه مجسمه نشان میدهد با آنکه در بسیاری از موارد دیگر خدای خود را همان اله تورات و معبود نژاد سامی معرفی کرده و طرز بیان او در این باب که با آداب و لسان شرع هم موافق بنظر میرسد۲۷۰
  • جسارتهای اعتراض آمیز معری بهمان رب قهار و قدیر خود و اشعاری از وی در این معانی۲۷۱
  • عدم اعتقاد او بچیزی غیر از خدا و بی‌پروائی وی در رد و استخفاف همهٔ ادیان و ابیاتی از او در این موضوع۲۷۲
  • انزجار و نفرت شدید معری از دنیا و اشعاری از وی در این باب۲۷۷
  • بیزاری معری از مردم تا آنجا که در پاکی طینت انباءِ بشر نیز شبهه میکند۲۷۸
  • خرسندی معری بخلاص نزدیک خود از این دنیای زشت و وصیت او باینکه بر سنگ مزار او نوشته شود که این جنایتی است که پدر من درباره من کرد و من آنرا بکسی روا نداشتم۲۸۱
  • شباهت نداشتن خیام در هیچیک از مسائل گذشته بمعری از لحاظ ایمان خیام بیک قدرت ازلی که بحقیقت مطلق فلسفه بیشتر از خدای ادیان شبیه است و از جهة نداشتن شدت بی‌پروائی در جسارت بخدای خود و عدم تعرض مستقیم بادیان و انبیا و عدم تنفر از عالم و آدم و عدم تزهد مانند معری۲۸۲
  • مغایرت خیام و معری در سبک شعر و شیوهٔ بیان و حتی از حیث مزاج۲۸۳
  • فرق این دو در مسائل بدبینی و جبر۲۸۴
  • تفاوت آنان در باب عدم بقاء روح و مسائل مربوط بمعاد۲۸۵
  • انحصار مشابهت آنان به جانبداری از انقلاب حادثات عالم کاملا و به مسائل مربوط بآخرت تا اندازه‌ای۲۸۶–۲۸۹
  • مقارنتهائی در افکار و اشعار دانشمندان سخنسرای خود ایران با رباعیات خیام و نمونه‌هائی از آنها۲۸۹–۲۹۱
  • آثار خیام۲۹۲–۲۹۶
  • ذکر استاد کل پینارلی نسخی از رساله وجود ابن سینا را که در کتابخانه‌های اسلامبول دیده است و اشتباه استاد نامبردی در یکی شمردن رساله وجود ابن سینا با خطبه او۲۹۳
  • نظر آقای مینورسگی راجع باینکه نوروز نامه از خیام نبوده و رد آن۲۹۵
  • آرامگاه خیام۲۹۷–۳۰۲
  • قسمتی از نامه مستر سیمپس که مربوط بمقبره خیام است۲۹۷
  • گفتار لرد کورزون راجع بمزار خیام و اظهار تأسف او از حال پریشان آن – بیانات دکتر عبداله جودت راجع بملاقات هیئتی از دوستداران خیام در لندن با مظفرالدین شاه و استجازه آنان برای ساختن بنائی بر روی قبر خیام و جواب مظفرالدین شان بآنان و اظهار تأسف فوق‌العاده دکتر نامبرده از این جواب۲۹۹
  • اقدام انجمن آثار ملی بتجدید بنای آرامگاه خیام و شمه‌ای از کیفیت آن۳۰۱
  • اختلاط رباعیات خیام و طرق تنقیح آنها۳۰۳–۳۱۸
  • اختلاف دانشمندان در تعداد رباعیات خیام و گفتار میس کادل در این خصوص۳۰۳
  • احتمال از میان رفتن اشعاری از خیام و اختلاط قطعی باقی مانده با اشعار دیگران و راههائی که دانشمندان برای تنقیح آنها در پیش گرفته‌اند۳۰۴
  • راهی که ما ترجیح داده‌ایم و نسخی که ماخذ ما قرار گرفته و علائمی که برای آنها تعیین شده است۳۰۷
  • مشخصات نسخه حاجی حسین آقا نخجوانی۳۰۸
  • نسخه کمبریج۲۱۰
  • مجموعه رائف بیک و نسخه اساسی مجموعه رزن۳۱۲
  • نزهة‌المجالس – مونس‌الاحرار – جنگی در دو جلد۳۱۳
  • تذکره‌ای در کتابخانه مجلس شورای ملی – نسخه بودلین۳۱۴
  • شکوک و شبهاتی که در صحت و قدمت بعضی از این نسخه‌ها رو داده و رد آنها۳۱۵
  • رباعیات خیام۳۱۹–۴۰۳
  • سایر اشعار خیام۴۰۴–۴۰۸
  • چهار قطعه بزبان فارسی۴۰۴
  • پنج قطعه بزبان عربی۴۰۵
  • پایان کتاب۴۰۸
  • PD-icon.svg این اثر در ایران، کشوری که برای اولین بار در آنجا منتشر شده است، در مالکیت عمومی قرار دارد. همچنین در ایالات متحده هم طبق بخشنامه 38a دفتر حق تکثیر ایالات متحده در مالکیت عمومی قرار دارد.
    در مورد اشخاص حقیقی این بدین معنا است که مؤلف این اثر قبل از ۳۱ مرداد ۱۳۵۹ درگذشته یا اینکه از تاریخ مرگش بیش از ۵۰ سال گذشته است. در مورد اشخاص حقوقی نیز نشان دهنده این است از تاریخ اولین انتشار اثر بیش از ۳۰ سال گذشته است.
    Flag of Iran.svg